Park narodowy – obszar zachowany w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego, objęty ochroną prawną. Tereny objęte parkiem posiadają szczególną wartość naukową, przyrodniczą, krajobrazową lub kulturową. Pierwszym parkiem narodowym na świecie był Park Narodowy Yellowstone, utworzony w 1872 r. w Stanach Zjednoczonych. Od tego czasu idea rozprzestrzeniła się na cały świat, czasem określana jako „najlepsza idea Ameryki”.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) definiuje parki narodowe w ramach II kategorii ochronnej jako „duże obszary w stanie naturalnym, lub bliskim naturalnemu, powołane do ochrony wielkoskalowych procesów ekologicznych, złożoności gatunkowej i ekosystemów charakterystycznych dla danego terenu, które także stanowią podstawę dla środowiskowo i kulturowo zgodnych z nią aktywności duchowej, naukowej, edukacyjnej, rekreacyjnej i turystycznej”. Parki narodowe mają wyróżniać się rozmiarem, cechami przyrodniczymi i krajobrazowymi na tle krajowym, czy międzynarodowym. W przeciwieństwie do parków krajobrazowych (kategoria V IUCN) parki narodowe są zazwyczaj (przynajmniej w strefach centralnych) niezamieszkałe, posiadają ograniczoną infrastrukturę i cechują się niewielkim wpływem człowieka na stan krajobrazu i przyrody.

W Polsce podobnie jak na całym świecie, wyróżnia się dwa podstawowe sposoby ochrony przyrody – ochronę gatunkową roślin i zwierząt, niezależnie od miejsca ich naturalnego występowania oraz ochronę przyrody na wyznaczonym obszarze w formie parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu oraz pomników przyrody. Najwyższą formę ochrony stanowią parki narodowe.

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 2004 r. park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów.

Zgodnie z art. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski.

W Polsce istnieją 23 parki narodowe, których ogólna powierzchnia wynosi ponad 329,5 tys. ha (1% powierzchni kraju), a blisko 451,5 tys. ha stanowią ich otuliny. Parki narodowe w Polsce mają głównie charakter leśny, gdyż 70% ich powierzchni pokrywają lasy, wody 10%, a pozostałe powierzchnie 20%. Ochroną ścisłą objęto nieco ponad 24% powierzchni parków, częściową około 66%, a pozostała powierzchnia spełnia funkcje usługowe (grunty rolne i leśne prywatnej własności, zajęte przez infrastrukturę parku itp.).

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody (obszar ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej). Tereny parków narodowych udostępnione są do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie na wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach i ścieżkach.

Najstarszy w Polsce jest utworzony w 1932 r. Pieniński Park Narodowy, a najmłodszy powstały w 2001 r. Park Narodowy „Ujście Warty”. Najmniejszą powierzchnię ma Ojcowski Park Narodowy, a najbardziej rozległy jest Biebrzański Park Narodowy.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe jest zwiedzanie oraz turystyka i udostępniają one dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze. Zgodnie z ustawą wstęp do parków narodowych może być darmowy lub płatny, jednak cena jednorazowego biletu została ograniczona.

Zasady korzystania z terenu parków narodowych określają regulaminy wydawane przez ich dyrekcje. Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 r. parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 r. jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu a od 19 stycznia 2007 r. Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008 r., zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej, o którymś z parków – kliknij na logo wybranego parku!

Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo
Logo

Więcej informacji
po kliknięciu na
logo wybranego
parku…


Możesz też wybrać dowolny park klikając jego nazwę w tabeli!

Lp.

Nazwa parku

Rok
utworzenia

Województwo

Powierzchnia [w ha]

Powierzchnia
otuliny [w ha]

Ogółem

Pod ścisłą
ochroną

1.

Pieniński Park Narodowy

1932

małopolskie

2.346,16

743,92

2.682,00

2.

Białowieski Park Narodowy

podlaskie

10.517,27

6.059,27

3.224,26

3.

Świętokrzyski Park Narodowy

1950

świętokrzyskie

7.626,45

2.911,30

20.786,07

4.

Babiogórski Park Narodowy

1954

małopolskie

3.391,55

1.125,82

8.437,00

5.

Tatrzański Park Narodowy

1955

21.181,12

14.993,66

180,95

6.

Ojcowski Park Narodowy

1956

2.145,62

292,41

6.777,00

7.

Wielkopolski Park Narodowy

1957

wielkopolskie

7.619,82

260,00

15.003,00

8.

Kampinoski Park Narodowy

1959

mazowieckie

38.544,33

4.636,00

37.756,49

9.

Karkonoski Park Narodowy

dolnośląskie

5.951,42

2.223,49

13.093,00

10.

Woliński Park Narodowy

1960

zachodniopomorskie

10.937,00

500,19

3.368,64

11.

Słowiński Park Narodowy

1967

pomorskie

32.744,03

5.391,74

30.220,00

12.

Bieszczadzki Park Narodowy

1973

podkarpackie

29.202,16

20.336,29

55.783,20

13.

Roztoczański Park Narodowy

1974

lubelskie

8.481,76

1.029,22

38.095,87

14.

Gorczański Park Narodowy

1981

małopolskie

7.029,85

3.611,07

16.646,61

15.

Wigierski Park Narodowy

1989

podlaskie

15.085,49

1.822,55

11.283,80

16.

Drawieński Park Narodowy

1990

lubuskie,
zachodniopomorskie,
wielkopolskie

11.341,97

1.391,62

35.267,00

17.

Poleski Park Narodowy

lubelskie

9.760,29

116,58

13.702,77

18.

Biebrzański Park Narodowy

1993

podlaskie

59.223,00

7.494,00

66.824,00

19.

Park Narodowy Gór Stołowych

dolnośląskie

6.340,37

771,00

10.515,00

20.

Magurski Park Narodowy

1995

podkarpackie,
małopolskie

19.961,92

2.408,00

22.967,00

21.

Park Narodowy „Bory Tucholskie”

1996

pomorskie

4.798,23

324,30

12.980,52

22.

Narwiański Park Narodowy

podlaskie

7.350,00

0,00

15.408,00

23.

Park Narodowy „Ujście Warty”

2001

lubuskie

7.955,86

681,90

10.453,99

RAZEM

329.535,67

79.124,33

451.456,17